اَسماءْ بنت يزيد

پدیدآورمحمد خراسانی

نشریهدائرة المعارف قرآن

شماره نشریهجلد 3

تاریخ انتشار1388/01/31

منبع مقاله

share 1588 بازدید

اَسماءْ بنت يزيد: (فكيهه) دختر يزيد‌بن سكن انصارى[75]

كنيه‌اش امّ عامر[76] و به گفته برخى امّ سلمه[77] است. او از قبيله اوس تيره بنى‌عبداشهل[78] و مادرش امّ سعد دختر خزيم اشهلى[79] و طبق برخى نقلها امّ‌بجاد بود.[80] همسرش را ابوسعد[81] و برخى ابوسعيد[82] ياد‌كرده‌اند.
وى زمانى كه در شمار نخستين زنان بيعت كننده با پيامبر(صلى الله عليه وآله) قرار گرفت[83]، تازه جوان بود.[84] پدر و برادرش (عامر) در غزوه اُحُد* شهيد شدند. در مسير بازگشت پيامبر(صلى الله عليه وآله)از صحنه احد به مدينه، هنگام عبور از محلّه بنى‌عبداشهل، اسماء در حال شيون و زارى بر پدر و برادر خود بود و به پيامبر عرض كرد كه با وجود شما، هيچ مصيبتى سنگين نيست و به شيون خود پايان داد.[85] هنگام حفر خندق در سال پنجم هجرى مقدارى غذا تهيّه كرد و نزد پيامبر فرستاد.[86] در غزوه ذى‌قِرد (غابه) در سال ششم هجرى كه شتران پيامبر به غارت رفته بودند، مردان را به شركت در غزوه وا‌مى‌داشت و همواره نگران سلامت پيامبر بود.[87]
وى سال ششم هجرى جزو 4 زنى بود كه در صلح حديبيّه شركت جست و در بيعت* رضوان با پيامبر بيعت كرد.[88] در جنگ با يهوديان خيبر* نيز حضور داشت و يكى از 20 زنى بود كه در اين جنگ شركت كرده بودند.[89] او افزون بر اين، در فتح مكّه نيز همراه پيامبر بود.[90] در حجّة‌الوداع*، اسماء كه افسار شتر پيامبر را در دست داشت، سنگينى نزول وحى بر پيامبر را هنگام نزول آيات سوره مائده، از نزديك مشاهده كرد.[91] پس از پيامبر(صلى الله عليه وآله)اسماء در جنگ يرموك (منطقه شامات) در سال 13 هجرى شركت جست و با عمود خيمه، چند تن از سپاه روم را كشت[92] و از آن پس، در شام سكنا گزيد.[93] اسماء به پيامبر علاقه فراوانى داشت.[94] يك‌بار هنگامى كه پيامبر به محلّه بنى‌عبداشهل آمد و در مسجد آنان نمازگزارد، پيامبر را به منزل خود دعوت، و از حضرت پذيرايى كرد كه همراهان پيامبر نيز به بركت آن حضرت از غذاى او سير‌شدند.[95]
هنگامى كه زنان مدينه از او خواستند پرسشهاى خود را نزد پيامبر طرح كند، در حضور اصحاب چنان زيبا سخن گفت و پرسشهاى آنان را مطرح كرد كه مورد تحسين پيامبر قرار گرفت.[96] در گفتوگو با پيامبر كمتر خجالت مى‌كشيد[97]، بدين‌جهت 81 روايت در زمينه‌هاى گوناگون از پيامبر نقل كرده[98] و راوى ثقه (مورد اعتماد) شناخته شده است.[99] ابن‌حنبل، بخشى از اثر خود را به روايات او اختصاص داده است.[100] در مباحث قرآنى، رواياتى از اسماء درباره اسم اعظم در قرآن[101]، سوره قريش/ 106[102] و آيه 53 زمر/39[103] وجود دارد.
اسماء را زنى ديندار، خردمند[104]، سخنور[105]، خادم پيامبر و مجاهد در راه خدا[106] و بى توجّه به زيور دنيا[107] وصف كرده‌اند.
او به سال 70 هجرى از دنيا رفت[108] و در قبرستان باب الصغير شام مدفون شد.[109]

اسماء در شأن نزول:

زنان مسلمان در آغاز، پس از طلاق، عِدّه* نگه نمى‌داشتند تا اينكه اسماء از همسر خود طلاق* گرفت و آيه«والمُطَلّقـتُ يَتَربّصنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلـثَةَ قُروء...» (بقره/2،228) نازل شد. به روايت ابى‌داود و ابن‌ابى حاتم از اسماء، حكم عدّه طلاق، نخستين بار درباره او نازل شده‌است.[110]

منابع

الاستيعاب فى معرفة الاصحاب; اسد الغابة فى معرفة الصحابه; اعلام النساء فى عالمى العرب والاسلام; البداية و النهايه; تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير والاعلام; تاريخ مدينة دمشق; تفسير القرآن العظيم، ابن‌كثير; تهذيب التهذيب; الجامع لاحكام القرآن، قرطبى; حلية الاولياء و طبقات الاصفياء; الدرالمنثور فى التفسير بالمأثور; سنن ابى‌داوود; سير اعلام النبلاء; عارضة الاحوذى بشرح جامع الترمذى; الطبقات الكبرى; كتاب الثقات; كتاب الطبقات; كتاب الوافى بالوفيات; مجمع‌الزوائد و منبع الفوائد; مسند احمد‌بن‌حنبل; المعجم الكبير; المغازى.
محمد خراسانى



[75]. الطبقات، ابن‌خياط، ص‌635; اسدالغابه، ج‌7، ص‌347; الاستيعاب، ج‌4، ص‌350.
[76]. تاريخ دمشق، ج‌69، ص‌31.
[77]. همان، ص‌34; عارضة الاحوذى، ج‌6، ص‌365; تهذيب التهذيب، ج‌12، ص‌350.
[78]. اسد الغابه، ج‌7، ص‌18.
[79]. الطبقات، ابن‌سعد، ج‌8، ص‌244.
[80]. الطبقات، ابن‌خياط، ص‌635.
[81]. المعجم الكبير، ج‌22، ص‌307; اسدالغابه، ج‌6، ص‌135.
[82]. اسد الغابه، ج‌6، ص‌137.
[83]. الدرالمنثور، ج‌8، ص‌141; اسد الغابه، ج‌7، ص‌347.
[84]. مجمع الزوائد، ج‌6، ص‌39; المعجم الكبير، ج‌24، ص‌164.
[85]. المغازى، ج‌1، ص‌315.
[86]. المغازى، ج2،ص477; تاريخ‌دمشق، ج33، ص223.
[87]. المغازى، ج‌2، ص‌543.
[88]. همان، ص‌574‌; تاريخ دمشق، ج‌69‌، ص‌36; تاريخ‌الاسلام، ص‌73.
[89]. المغازى، ج2، ص633; تاريخ دمشق، ج69، ص31.
[90]. تاريخ دمشق، ج‌69، ص‌34.
[91]. مسند احمد، ج‌7، ص‌609; البداية و النهايه، ج‌3، ص‌19.
[92]. تاريخ دمشق، ج‌69، ص‌32.
[93]. تاريخ الاسلام، ص‌74; سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌297.
[94]. مسند احمد، ج‌7، ص‌614; حلية الاولياء، ج‌2، ص‌76.
[95]. تاريخ دمشق، ج‌69، ص37; الطبقات، ابن‌سعد، ج‌8، ص‌244‌ـ‌245.
[96]. اسدالغابه، ج‌7، ص‌17.
[97]. مجمع الزوائد، ج‌4، ص‌311; ج‌6‌، ص‌39; تاريخ‌دمشق، ج‌69، ص‌32.
[98]. اعلام النساء، ج‌1، ص‌67.
[99]. الثقات، ج‌3، ص‌461.
[100]. مسند احمد، ج‌7، ص‌606.
[101]. همان، ج‌7، ص‌615; تفسير قرطبى، ج‌4، ص‌4.
[102]. مسند احمد، ج‌7، ص‌615.
[103]. همان، ص‌608.
[104]. اسدالغابه، ج‌7، ص‌17; الاستيعاب، ج‌4، ص‌350.
[105]. تهذيب التهذيب، ج‌12، ص‌350; الاصابه، ج‌8، ص‌21.
[106]. سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌297; تاريخ دمشق، ج‌69، ص‌32; حلية الاولياء، ج‌2، ص‌76.
[107]. حلية الاولياء، ج‌2، ص‌76.
[108]. الوافى بالوفيات، ج‌9، ص‌54.
[109]. سير اعلام النبلاء، ج‌2، ص‌297.
[110]. سنن ابى‌داود، ج‌2، ص‌151; تفسير قرطبى، ج‌18، ص‌99; تفسير ابن‌كثير، ج‌1، ص‌277.

مقالات مشابه

بررسي تحليل علامه طباطبايي از بازخواست هارون(ع) توسط موسي(ع)

نام نشریهاندیشه نوین دینی

نام نویسنده حميد نادري قهفرخي - عبدالکريم بهجت‌پور

جبرئيل

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسندهاحمد جمالی

ثعلبة بن وديعه انصارى

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسندهسید احمد سادات

جباربن صخر انصارى

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسندهمنصور داداش نژاد

ثابت بن قيس بن شماس

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسندهعلی محمدی یدک

جلاس بن سويد انصارى

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسنده رسول قليچ و بخش تاريخ و اعلام

جعفر بن ابى طالب

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسندهحميد حاج امينى - ستار عودی

ثعلبة بن غنمه انصارى

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسندهمحمد حسن درایتی

جالوت

نام نشریهدائرة المعارف قرآن

نام نویسندهمحمد نظری