صفحه اصلي     درباره ما     نقشه سايت     ارتباط با ما     پژوهشکده در يك نگاه  
سه شنبه ۲۸ دى ۱۳۹۵ 12:09 1395/10/23
در راه تفسیر، مفسر باید از آرا و عقايد شخصى خود صرف نظر كند


كد خبر:3429 تاريخ خبر :14:56:00 1395-5-31 نسخه چاپي

آنچه در راه فهم کتاب خدا مهم است این است که مفسر از آرا و عقايد شخصى خود صرف نظر كند، تنها خود آيات را مدنظر بگيرد و طبق رهنمود و فرمان خود قرآن قدم بردارد؛ به عبارت ساده‏تر، آيات قرآن را با کمک خود قرآن و کمک گرفتن از اهل بیت(ع) که خدا آنان را مفسر و مبین قرآن قرار داده بفهمد و تفسير كند

به گزارش واحد خبر پایگاه معارف قرآن، چندی پیش کتاب در پیشگاه قرآن؛ تفسیر سوره روم، تألیف آیت الله محمدتقی مدرسی با تحقیق و تدوین فاضل ارجمند فرج الله میرعرب و با تلاش مرکز فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شد. در همین زمینه مصاحبه ای با دکتر فرج الله میرعرب عضو هیئت علمی مرکز فرهنگ و معارف قرآن، در رابطه با این تفسیر ترتیب داده ایم که در ادامه می خوانید:

اخیراً تفسیر روم در یک جلد که توسط جنابعالی تحقیق و تدوین شده از سوی انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شده است، لطفا درباره آن توضیحی بفرمایید.

تفسیر سوره روم بر اساس سخنرانی های آیت الله محمدتقی مدرسی شکل گرفته که دفتر معظم له نوارهای درس تفسیر ایشان را مکتوب کرده بودند و برای تبدیل شدن به کتاب، طی مراحلی به مرکز فرهنگ و معارف قرآن رسیده بود. رئیس محترم مرکز جناب حجت الاسلام یوسفی مقدم صلاح دیده بودند که بنده روی آن متن کار کنم. بعد از انجام یک نمونه در تفسیر آیات اولیه سوره روم، روش کار و نوع نگارش مطلوب مشخص و متن بر آن اساس تدوین شود. الحمدلله توافقات حاصل شد و کار تدوین و تحقیق آغاز گردید که حاصلش کتابی است که منتشر شده است.
به نظر بنده، مرکز فرهنگ و معارف قرآن باید تلاش کند معارف قرآن را به شکل ها و قالب های مختلف و متنوع عرضه کند، یک نمونه اش تفسیر سوره های کوتاه و متوسط است که امکان نشر در یک جلد را دارند. خدا انسان ها را مختلف آفریده و هر کسی را از طریقی می شود با قرآن آشنا کرد. نکته دیگر اینکه بیان و قلم افراد متفاوت است و هر بیانی طرف دار خودش را دارد، یکی از راه های نشر معارف قرآن، انتشار آثار اندیشمندان پرطرف دار و صاحب سبک است. آیت الله محمدتقی مدرسی شخصیتی است که هم برای خود سبک دارد و هم طرفداران بسیاری دارد. ایشان در طول زندگی علمی خود براى به دست آوردن حقايق و مفاهيم قرآن و در راه آشنايى با اهداف و مقاصد کتاب خدا با شوق بسیار و تلاش وافر ‏كوشيده اند و به فرمایش خودشان، هر وقت يكى از رموز و اسرار قرآن را كشف و يا مشكلى از مشكلات فهم قرآن را برای خود حل کرده اند، شوقشان به فهم قرآن بيش‏تر و عميق‏تر مى‏شده است و تلاش خود را در جهت فهم، بیشتر می کرده اند. چنین اندیشمندانی به نکاتی می رسند که برای همه مشتاقان فهم قرآن مفید است، چنان که در تفسیر همین سوره که پیش روی خوانندگان است، کاملاً مشهود است. آیت الله مدرسی معتقدند: من هر چه در قرآن تامل بیشتری می کردم در برابر يك مطلب حيرت آور و شگفت‏انگيزى قرار می گرفتم.
نکته اساسی این است که آیت الله مدرسی در پی کشف جلوه هایی از اسرار قرآن بوده اند، چنان که در بیانات ایشان آمده بود که مفسران با كوشش فراوان پاره‏اى از اسرار قرآن را به دست آورده و به بخش کمی از حقايق و علوم قرآن دسترسى پيدا نموده‏اند. همیشه در ذهنم می آمد که آیا پرده برداری از تمام اسرار و دقايق قرآن ممکن است؟! عقلم پاسخ می داد که چنين چیزی محال است؛ زيرا چگونه ممكن و متصور است كه يك موجود ناقص و محدود همچون انسان، بتواند بر تمام حقیقت کلام موجود نامحدود احاطه پيدا كند و به همه نكات و دقايق آن دست يابد؟ ایشان به همه تذکر داده اند که عقل می گوید: این کتاب برای تو و خطاب به تو است، کاهلی نکن، خوان گسترده و عظیمی است، تا می توانی بهره برداری کن! آنچه در راه فهم کتاب خدا مهم است این است که مفسر از آرا و عقايد شخصى خود صرف نظر كند، تنها خود آيات را مدنظر بگيرد و طبق رهنمود و فرمان خود قرآن قدم بردارد؛ به عبارت ساده‏ تر، آيات قرآن را با کمک خود قرآن و کمک گرفتن از اهل بیت(ع) که خدا آنان را مفسر و مبین قرآن قرار داده بفهمد و تفسير كند، نه با پیش داوری ها، آرا و عقايد شخصى و گرايش‏هاى فكرى و سليقه ‏اى خود. آقای مدرسی چنین کرده اند و بنده هم این اندیشه را ارج نهاده و پیروی کرده ام.

آیا می توانید توضیح دهید که چرا ایشان سوره روم را برای تفسیر انتخاب کردند؟

آیت الله مدرسی هدفی داشته و آن این بوده که نکات معرفتی خاصی را در جامعه نشر دهد. از نظر ایشان شروع کردن از معارف نظر و بنیادی که می تواند تحول اساسی در زندگی انسان ایجاد کند، اولویت داشته و چون به نظرشان رسیده در سوره روم بیشتر معارف چنین هستند، با این سوره آغاز کرده اند و البته سوره های دیگری را هم تفسیر کرده اند که ظاهراً هنوز منتشر نشده اند. ایشان برای آغاز راه نوین، بر خود لازم دانسته اند، بحثی را با نگاهی نو و روشی جدید در تفسير قرآن آغاز کنند، كه نكات و مزاياى لازم يك تفسير روشنگر و جامع را، هر چند در محدوده ی یک سوره، دارا باشد.
به نظر آیت الله مدرسی سوره روم، محتوای ویژه و ظرافت هایی دارد که به نظر رسیده می تواند جداگانه مورد بحث قرار گیرد. این سوره توحید و معاد را، که اساس تمام اعتقادات است، مورد توجه قرار داده و یکی از ابعاد معرفتی آن درس هایی است که برای ایمان آوردن انسان به وعده های الهی دارد که نقش مهمی در تربیت و اصلاح دارد. از طرفی ایمان به وعده ها در جذب انسان به خدا و کتاب او بسیار تاثیر گذار است که در این سوره مطرح است.
در تفسير این سوره بیشتر به معارف ناگفته یا کم گفته شده پرداخته اند و از مباحثى كه مربوط به الفاظ و اعراب قرآن و علوم ادبى آن است صرف نظر شده است؛ زيرا علما و مفسرين اين گونه مباحث را در كتاب‏ هاى متعددى آورده‏اند كه نيازى به كتاب ديگر نيست. نكات ادبى در مواردی بیان شده كه مغفول مانده باشد و یا اهميت موضوع و ارتباط خاصى كه با اصل بحث دارد، ایجاد نیاز کند.
به هر حال، راهی مبارک آغاز شده که امیدواریم تداوم یابد و از خداوند بزرگ می خواهیم ما را در طی کردن صحیح آن و رسیدن به مقصد، موفق بدارد و به آرزوى بزرگ فهم درست بخشی از معارف قرآن نائل بگرداند و در اين راه مدد و يارى دهد و از قصور و اشتباهات بگذرد و لغزش‏ها را عفو کند.

در نگارش تفسیر سوره روم چه نکاتی مورد توجه قرار گرفته؟

1- در مرحله اول متن داده شده دقیقاً مطالعه شد و با پالایش و سامان دهی، آنچه مربوط به آیات بود، به رشته تحریر در آمد.
2- در ضمن تفسیر آیه، مطالبی مرتبط با آیات دیگر وجود داشت که به محل خودش منتقل گردید.
3- آثار تفسیری معظم له، چه عربی و چه فارسی، مطالعه شد و اگر نکات بیشتری وجود داشت، اضافه شد.
4- ترجمه آیات از ترجمه آیت الله مکارم شیرازی استفاده شد، مگر مواردی که آیت الله مدرسی در ضمن بحث آیه را به نحوی معنا کرده بودند و ترجمه مورد نظرشان تفاوتی داشت، ترجمه خود ایشان اصلاح و در قالب نوشتاری استفاده شد.
5- برای آیاتی که حضرتشان فقط به بیان نکات پرداخته بودند و شمای مختصری از آیه وجود نداشت، با مطالعه تفسیر خودشان و تفاسیر دیگر، تفسیری اجمالی از هر آیه افزوده شد، تا تفسیر آیات سیر منطقی و هماهنگ پیدا کند.
6- تفسیر آیات در حد امکان تفکیک شد و هر آیه به طور مستقل تفسیر شد.
7- احادیثی که ایشان چه به طور اشاره یا تصریح آورده بودند، از مصادر استخراج و متن و ترجمه اضافه شد. همچنین گاهی اگر حدیث مشابهی به تکمیل بیان کمک می کرد، افزوده شد.
8- مباحثی که می توانست به عنوان مبنا و یا قواعد اساسی مورد توجه قرار گیرد از لابلای تفسیر آیات تفکیک و به مقدمه مؤلف یا مباحث کلی اول کتاب افزوده شد.
9- تمام تفسیر نمایه سازی شد و مباحث و نکات مربوطه با عنوان های مناسب که سبب ایجاد فهرستی دقیق و جالب شده، برجسته شدند.
10- مصدریابی کامل انجام شده و فهرست در پایان کتاب افزوده شده است.
11- پس از آنکه متن تدوین و تحقیق شده در مورد چند آیه آماده می شد، برای ناظر محترم حجت الاسلام جناب آقای محمدمهدی فیروزمهر ارسال و ایشان آن را ملاحظه و نکاتی را متذکر می شدند که در مرحله بازنگری و مداقه مجدد، مورد استفاده قرار گرفتند.
به نظر می رسد کتاب برای خواندن متن خوبی است، زیرا نه نوشتاری خشک است و نه گفتاری محض، بلکه ترکیب گفتاری نوشتاری دارد و مشتمل بر نکات سودمندی است که افزون بر ارزش ذاتی قرآن، نوع استفاده ها هم انشاءالله مفیدند.
در پایان از همه کسانی که زمینه این خدمتِ به قرآن را برای بنده فراهم کردند بسیار متشکرم، به ویژه از جناب حجت الاسلام والمسلمین یوسفی مقدم ریاست محترم مرکز فرهنگ و معارف قرآن که نگاه مثبت ایشان به بنده مقدمه چنین خدمتی بوده است.
لازم است تذکر داده شود که خدمات مشاوره ای و راهنمایی های جناب آقای دکتر سیدعلی سادات فخر کمک شایانی به ساختار کتاب و روش تحقیق آن کرده است که جای سپاس دارد.
 بایگانی اخبار

اخبار مرکز
مقالات و كتابهاي قرآني
نشست ها و همايش ها
مراكز و شخصيت ها
پايگا ه ها و وبلاگها
بين الملل