اصحاب رس

رسّ در لغت به معانى ثبات،[13] اثر جزئى و كمى از چيزى كه در چيزى باقى مانده باشد، شروع تب، دفن‌كردن[14] چاه سنگْ‌بند شده (بدون ماسوره)، اصلاح و فساد بين مردم[15] و چاه كهنه[16] آمده است. و‌در اصطلاح قرآنى آن، اقوال متعددى ذكر شده؛[17]در‌روايتى از امام على(عليه السلام) آمده است كه آن‌ها قومى بودند كه كنار چشمه‌اى به نام روشن آب سكونت داشته، و درخت صنوبرى كه آن را يافث بن نوح(عليه السلام)كاشته بود و به آن شاه درخت مى‌گفتند، مى‌پرستيدند. آن قوم، دوازده شهر به نام ماه‌هاى سال شمسى داشتند و اين شهرها در كنار نهرى به نام رسّ قرار داشت. آنان پيامبرانشان را مى‌كشتند. و چون كفر آنان طولانى گشت خداوند ديگر بار پيامبرى از بنى‌اسرائيل را فرستاد تا آنان را به يكتاپرستى بخواند. ولى با او مخالفت كرده، سرانجام او را داخل چاه عميقى افكندند و به شهادت رساندند.[18]

اتمام حجّت بر اصحاب رس

1. اتمام حجّت خداوند بر اصحاب‌رس، داير بر نزول عذاب الهى بر آنان، در صورت ايمان نياوردن و تكذيب انبياى الهى:
وقوم نوح لّمّا كذّبوا الرّسل أغرقنـهم ... *  وعادا وثمودا وأصحـب الرّسّ وقرونا بين ذلك كثيرا *  و كلاّ ضربنا له الأمثـل ...‌.[19]فرقان‌(25)‌37‌-‌39
2. اتمام حجّت خداوند بر اصحاب رس با ارائه مثل‌هاى روشنگرانه:
... وأصحـب الرّسّ وقرونا بين ذلك كثيرا *  و كلاّ ضربنا له الأمثـل وكلاّ تبّرنا تتبيرا.فرقان‌(25)‌38‌و‌39

اصحاب رس و انبيا‌=> همين مدخل، تكذيب‌گرى اصحاب رس

اصحاب رس و معاد‌=> همين مدخل، تكذيب‌گرى اصحاب رس

انذار اصحاب رس

3. انذار و هشدار خداوند به اصحاب رس:
وقوم نوح لّمّا كذّبوا الرّسل أغرقنـهم ... *  ... و أصحـب الرّسّ وقرونا بين ذلك كثيرا *  و كلاّ ضربنا له الأمثـل ...‌.فرقان‌(25)‌37‌-‌39
كذّبت قبلهم قوم نوح و أصحـب الرّسّ ... *  و أصحـب الأيكة و قوم تبّع كلٌّ كذّب الرّسل ...‌.ق‌(50)‌12‌و‌14

تكذيب‌گرى اصحاب رس

4. تكذيب پيامبران الهى از سوى اصحاب رس:
كذّبت قبلهم قوم نوح و أصحـب الرّسّ ... *  ...ك لٌّ كذّب الرّسل فحقّ وعيد.ق‌(50)‌12‌و‌14
5. تكذيب معاد از سوى اصحاب رس:
... وأحيينا به بلدة مّيتا كذلك الخروج *  كذّبت قبلهم قوم نوح و أصحـب الرّسّ ... *  أفعيينا بالخلق الأوّل بل هم فى لبس مّن خلق جديد.ق‌(50)‌11‌و‌12‌و‌15

ستمگرى اصحاب رس

6. اصحاب رس گروهى ستمگر و گرفتار عذاب دردناك الهى در قيامت:
وقوم نوح لّمّا كذّبوا الرّسل أغرقنـهم وجعلنـهم للنّاس ءاية وأعتدنا للظّـلمين عذابا أليما *  وعادا وثمودا وأصحـب الرّسّ ...‌.فرقان‌(25)‌37‌و‌38

قصه اصحاب رس

7. سرگذشت اصحاب‌رس و نابودى آنان، عبرت‌آموز براى مردم:
وقوم نوح لّمّا كذّبوا الرّسل أغرقنـهم وجعلنـهم للنّاس ءاية و أعتدنا للظّـلمين عذابا أليما *  وعادا وثمودا وأصحـب الرّسّ ...‌.[20]فرقان‌(25)‌37‌و‌38
8. بيان قصّه اصحاب رس و هلاكت آنان، اتمام حجّت خداوند بر اهل مكّه:
وقوم نوح لّمّا كذّبوا الرّسل أغرقنـهم وجعلنـهم للنّاس ءاية و أعتدنا للظّـلمين عذابا أليما *  وعادا وثمودا وأصحـب الرّسّ وقرونا بين ذلك كثيرا.فرقان‌(25)‌37‌و‌38
كذّبت قبلهم قوم نوح و أصحـب الرّسّ و ثمود *  و أصحـب الأيكة و قوم تبّع كلٌّ كذّب الرّسل فحقّ وعيد.[21]ق‌(50)‌12‌و‌14

كيفر اصحاب رس

9. هلاكت و نابودى اصحاب‌رس پس از هشدار و اتمام‌حجّت با آنان:
و عادا و ثمودا و أصحـب الرّسّ و قرونابين ذلك كثيرا *  و كلاّ ضربنا له الأمثـلوكلاّ تبّرنا تتبيرا.[22]فرقان‌(25)‌38‌و‌39
10. نابودى اصحاب‌رس در پى تكذيب پيامبران الهى از‌سوى آنان:
كذّبت قبلهم قوم نوح و أصحـب الرّسّ و ثمود *  و أصحـب الأيكة و قوم تبّع كلٌّ كذّب الرّسل فحقّ وعيد.ق‌(50)‌12‌و‌14
نيز‌=> همين مدخل، ستمگرى اصحاب رس

وعيد به اصحاب رس‌=> همين مدخل، انذار اصحاب رس

هلاكت اصحاب رس‌=> همين مدخل، كيفر اصحاب رس

[14]. مفردات راغب.
[15]. صحاح‌اللغة.
[16]. لسان‌العرب.
[17]. مجمع‌البيان، ج‌7‌ـ‌8‌، ص‌266.
[18]. الميزان، ج‌15، ص‌219؛ نورالثقلين، ج‌4، ص‌16، ح‌58.
[19]. از جمله «و كُلاًّ ضربنا له الأمثال» استفاده مى‌شود كه عواقب ايمان نياوردن به خدا و تكذيب انبيا(عليهم السلام)، براى اصحاب رس هم همانند ساير اقوام بيان شده بود.
[20]. در (روح‌المعانى، ذيل‌آيه)، اين احتمال ذكر شده كه «و‌عاداً‌... و أصحاب‌الرّس‌...» بر ضمير «هُم» در «جعلناهم» عطف شده باشد.
[21]. سياق آيات در هر دو سوره «فرقان» و «ق» نشان مى‌دهد كه آيات در مقام انذار و اتمام‌حجّت بر مشركان است.
[22]. «تَبْر» به معناى شكستن و هلاك كردن است. (مفردات راغب